We Have A Dream: Tentoonstelling
Gedurende de maand september en oktober stellen 10 kustenaars met een migratie achtergrond tentoon in het CC Het Gasthuis
Jila Rahimian (Iran)
Jila woont al vijfentwintig jaar in België. Ze kwam hierheen vanuit Iran als politiek vluchtelinge, op zoek naar veiligheid en een nieuw begin. Intussen bouwde ze hier een leven op: ze is moeder van drie kinderen, twee dochters die inmiddels getrouwd zijn en een zoon die in Gent studeert. Ook een echtscheiding maakt deel uit van haar levensverhaal. “Mannen…”, zegt ze met een glimlach.
Al haar hele leven draagt Jila beelden, indrukken en ideeën met zich mee. Toch duurde het tot de coronaperiode voor ze het penseel daadwerkelijk ter hand nam en die innerlijke wereld een plaats gaf op doek. Haar werk beweegt zich tussen uitbundige kleuren en sobere composities in zwart-wit, soms doorbroken door een krachtige toets rood. De keuze van kleuren volgt geen vaste regels, maar ontstaat uit het onderwerp, het moment en de stemming waarin het werk tot stand komt.
Over de Iraanse voedingsbodem waaruit haar kunst mee is gegroeid, valt veel te vertellen. Toch kiest Jila er bewust voor om dat verhaal niet expliciet te maken. Ze nodigt de bezoeker uit om zelf op ontdekking te gaan en de verborgen draden in haar werk te volgen.
Jose Argente (Spanje)
We ontmoeten Jose in een goed onderhouden kraakpand aan het Montgomeryplein in Sint-Pieters-Woluwe. Twee jaar geleden was hij erbij toen de Rockin’ Squat, een gemeenschap van ongeveer honderd bewoners, voornamelijk sans-papiers, haar intrek nam in het gebouw. Wat voor velen verrassend klinkt, is dat dergelijke initiatieven vandaag soms kunnen rekenen op steun van de Brusselse overheid. Ook daar groeit immers het besef dat een georganiseerd kraakproject vaak een van de meest betaalbare manieren is om mensen van de straat te halen en een menswaardig onderkomen te bieden.
Wie een plek als deze bezoekt, merkt al snel dat ze zich moeilijk laat beschrijven. Er hangt een bijzondere energie: een mengeling van creativiteit, solidariteit, strijdlust en hoop. Het zijn precies die dagelijkse ontmoetingen en die levendige sfeer die Jose inspireren bij het maken van zijn kunst.
Achttien jaar geleden kwam Jose naar België, op zoek naar nieuwe kansen nadat de economie op de Canarische Eilanden zwaar was getroffen. Zijn eerste jaren waren onzeker en moeilijk. Twee jaar lang leefde hij zelf in verschillende kraakpanden. Stap voor stap vond hij echter zijn weg in Brussel en bouwde hij er een nieuw leven op.
Tijdens zijn stage maatschappelijk werk kwam hij terecht in de Rockin’ Squat. Het bleek een ontmoeting die zijn verdere leven zou bepalen. Vandaag woont hij er nog steeds, samen met zijn vierjarige dochter, in een van de ruime kamers van het gebouw.
In Brussel bestaan een tiental kraakprojecten van vergelijkbare omvang, naast tal van kleinere collectieven. Ze tonen hoe mensen die geconfronteerd worden met armoede en een precair verblijfsstatuut elkaar ondersteunen, verantwoordelijkheid opnemen en op een creatieve en moedige manier oplossingen zoeken voor hun woonsituatie. Voor velen vormen deze gemeenschappen een inspirerend voorbeeld van wat mogelijk wordt wanneer solidariteit de plaats inneemt van uitsluiting.
Jose behaalde zijn diploma maatschappelijk werk op zijn vijfenveertigste. Sindsdien werkt hij als maatschappelijk werker in de gevangenis, waar hij gedetineerden begeleidt. Daarnaast ondersteunt hij mensen die kampen met een drugsverslaving en zet hij zich als vrijwilliger in voor Fedasil Klein Kasteeltje (Petit Château), het Brusselse opvangcentrum voor asielzoekers.
Vandaag is Jose 49 jaar. Kunst is zijn grote passie, al kan hij er door zijn professionele en familiale verantwoordelijkheden niet al zijn tijd aan besteden. Van zijn kunst heeft hij nooit kunnen leven; ze blijft een persoonlijke drijfveer eerder dan een bron van inkomsten.
Zijn handelsmerk zijn collages. Aanvankelijk werkte hij vooral met fotografische beelden, die hij combineerde tot nieuwe visuele verhalen. Later vond ook schilderkunst haar weg in zijn werk. Toch bleef de collage altijd de kern van zijn artistieke praktijk: een vorm waarmee hij fragmenten, herinneringen en ervaringen samenbrengt tot een nieuw geheel.
Brigitt Vande Wouwer (België en ...)
Een vreemde eend in de bijt? Op het eerste gezicht misschien. Brigitt is immers in België geboren en getogen, en toch neemt ze deel aan een tentoonstelling van kunstenaars met een migratieachtergrond.
Op haar vierentwintigste verliet ze België om de wereld te verkennen. Wat bedoeld was als een vertrek, werd een levenslange reis. In Bolivia leefde ze jarenlang als buitenlandse tussen inheemse gemeenschappen en maakte ze van nabij kennis met een cultuur die haar diepgaand zou vormen. Later volgden verblijven in Guinee-Bissau, Niger, Marokko, Burkina Faso, Mozambique, Argentinië, Peru en Bali.
Toen Brigitt uiteindelijk terugkeerde naar België en zich vestigde aan de Wezemaalse Wijngaardberg, was ze niet meer dezelfde persoon die ooit vertrokken was. De grenzen van nationaliteit en afkomst waren vervaagd. Haar blik op de wereld was verruimd door de mensen, verhalen en culturen die ze onderweg had ontmoet. Haar identiteit was uitgegroeid tot een kleurrijk mozaïek van ervaringen uit alle windstreken.
Hoewel die rijkdom aan kleuren en culturen vaak zichtbaar is in haar werk, koos Brigitt voor deze tentoonstelling bewust voor een meer ingetogen toon. Haar werken ademen verstilling, kwetsbaarheid en soms zelfs een zekere somberheid uit. Centraal staat het beeld van de machteloze getuige: de mens die, via de straat of de media, wordt geconfronteerd met lijden, onrecht en geweld, en zich afvraagt hoe daarop te reageren. Een mens die het hoofd in de handen legt, de ogen sluit en de tranen laat vloeien.
Met haar reeks Break Out! nodigt Brigitt de bezoeker uit om stil te staan bij de wereld waarin we leven. Tegelijk weigert ze zich neer te leggen bij pessimisme. Haar werk vertrekt vanuit de overtuiging dat liefde, verbondenheid en solidariteit een tegengewicht kunnen vormen voor de groeiende ontmenselijking van onze samenleving. Kunst kan de wereld misschien niet veranderen, maar ze kan wel raken, verbinden en hoop bieden. Als een lichtpunt in donkere tijden, en als een baken voor iedereen die onderweg is naar een menswaardiger bestaan.
Margarita en Leany (Chili)
“Mag mijn dochtertje Leany deelnemen aan de tentoonstelling?” vroeg Margarita ons. Het idee van een moeder-dochterduo maakte ons meteen enthousiast. Een dubbele tentoonstelling, gedragen door twee generaties: natuurlijk wilden we dat graag zien. We waren oprecht benieuwd naar de wereld van Leany. “Ik ook,” glimlachte Margarita. En zo staan we hier vandaag niet voor één, maar voor twee Chileense kunstenaars.
Leany werd in Bolivia verwekt, in Chili geboren en woont vandaag in België. Ze groeit op met een open blik op de wereld en een natuurlijke nieuwsgierigheid. Ze houdt van de natuur, van bloemen en kleuren, van een poes die zich rustig uitstrekt in het licht en van de regen die tegen het raam tikt. Haar spontaan “Het geeft niet” en “Ik heb een vraag” zeggen veel over haar ontspannen, extraverte manier van zijn. Tegelijk kan ze zich moeiteloos terugtrekken in stilte, om prikkels te verwerken en haar gedachten te ordenen.
Leany volgt op zaterdag les aan de kunstacademie en nam al deel aan twee tentoonstellingen. Ze voelt zich aangetrokken tot kleur en textuur en beweegt zich graag tussen creatieve mensen. Haar rijke verbeelding en aanstekelijke enthousiasme maken dat ze zich met overtuiging een jonge kunstenares voelt, nog volop in wording, maar met een duidelijke eigen stem.
Paola Villar - Margarita (Chili)
Paola Villar is een pseudoniem dat teruggaat tot 1994, toen Margarita als tiener deelnam aan een literaire wedstrijd in Los Ángeles, Chili. Onder die naam verscheen ze toen als laureaat in de krant. Dat moment markeerde het begin van Paola’s traject als dichteres.
Via de bibliotheek en het tijdschrift La Llave groeide ze op in de wereld van de poëzie. Al snel nam ze deel aan voordrachten in scholen, ziekenhuizen, culturele centra en radioprogramma’s. Haar werk werd gepubliceerd in twee poëziebundels en ze werkte samen met kunstenaars uit verschillende disciplines, waarbij tekst en beeld elkaar aanvulden en versterkten.
Na haar studies trok ze reizend en liftend door verschillende landen, onder meer Bolivia, op zoek naar ervaring, taal en ontmoeting.
Paola neemt zelf het woord: “Mijn transformatie is constant; vandaag krijgt ze namen als menopauze of migratie. Een vrouw is kunst. Wanneer je als nieuwe buurvrouw in een nieuw land aankomt, neem je niet alleen jezelf mee, maar ook je vrouwelijke voorouders. In korte tijd trouwde ik en verhuisde ik met een baby in mijn armen naar Diest, België. Van daaruit schrijf ik, en geef ik stap voor stap vorm en betekenis aan mijn innerlijke wereld en mijn artistieke praktijk.”
“Mijn werk is een oefening in durf en ecologisch denken: woorden en feiten een vorm geven, ze verzamelen en recycleren, en kleur en betekenis opnieuw uitvinden. Ik protesteer vanuit schoonheid. Ik zie betekenis en passie als een universele opdracht. Ik probeer grenzen te overstijgen door mensen met elkaar te verbinden en warme banden te creëren.”
Vandaag is Paola actief in verschillende sociale organisaties, waaronder Femma Diest, VZW Huis Dievers en Natuurpunt Diest. Ze blijft voortdurend op zoek naar variatie en beweging in het leven.
Een deel van haar werk geeft ze weg. Zo ontving de vzw Bij Ons Thuis al een sculptuur rond het thema Palestina.
Hamada Elkept (Gaza)
Hamada groeide op in Gaza, een omgeving die hij beschrijft als een beklemmende realiteit waarin mensen zich vaak als opgesloten vogels voelen. In die context ontwikkelde zich zijn sterk rechtvaardigheidsgevoel, zijn drang naar vrijheid en zijn nood aan expressie. Maar wat doe je met zulke innerlijke kracht wanneer je dromen voortdurend botsen met de harde werkelijkheid om je heen?
Vandaag maakt Hamada deel uit van de coöperatieve Globe Aroma, een Brusselse organisatie die kunstenaars van over de hele wereld samenbrengt en een dynamisch atelier biedt. Hij stelde reeds tentoon in onder meer Parijs, Brussel, Valencia en Gaza, en zijn werk was ook te zien in Dubai.
In veel van zijn schilderijen staan gezichten centraal. Palestijnse gezichten die de toeschouwer niet rechtstreeks aankijken, maar eerder wegkijken, opzij of naar boven. Het zijn verstilde gezichten, geladen met emoties die niet volledig uitgesproken worden: pijn, angst, woede en vermoeidheid, maar ook een stille vorm van volhouden. Ze verwijzen naar het beeld van mensen op de vlucht, op zoek naar veiligheid en toekomst, een beeld dat Hamada diep heeft geraakt.
De aanhoudende oorlog in Gaza heeft hem lange tijd creatief verlamd. Alsof de vleugels even verdwenen waren. Toch vond hij in het schilderen opnieuw een uitweg, een manier om te blijven spreken wanneer woorden tekortschieten.
Technologie duikt geregeld op in zijn werk: camera’s, drones en gsm’s. Ze symboliseren controle en toezicht, en de manier waarop het leven van mensen in conflictgebieden wordt geregistreerd, gevolgd en soms gereduceerd tot data en beelden. In zijn werk wordt de spanning zichtbaar tussen menselijkheid en systeem, tussen leven en controle.
Naast mensen verschijnen ook dieren in zijn schilderijen. Ze staan vaak symbool voor nabijheid en troost. Het beeld van een kind dat onder het puin wordt gehaald met een kat in de armen, of een hond waarmee mensen in extreme omstandigheden delen wat ze nog hebben, verwijst naar die kwetsbare maar diepe verbondenheid tussen mens en dier.
Wie naar Hamada’s werk kijkt, wordt uitgenodigd om stil te staan bij wat zichtbaar en onzichtbaar is: bij verlies, veerkracht en menselijkheid in tijden van conflict. Zijn schilderijen dragen de overtuiging dat, ondanks alles, de menselijke stem en ervaring niet verdwijnen.
Zacharia (Syrië)
Zacharia groeide op in Idlib, waar hij een eenvoudig leven op het platteland leidde. Die landelijke omgeving heeft zijn blik op kunst diepgaand gevormd. Al van jongs af aan tekent en schildert hij. Zacharia volgde geen academische opleiding; hij leerde zijn technieken zelf, stap voor stap, via experiment en ervaring. Tekenen is voor hem een manier om op een eerlijke en persoonlijke manier terug te kijken op zijn verleden en dat een plaats te geven.
In zijn werk kiest hij er bewust voor om niet de gruwel van oorlog te tonen, maar eerder de schoonheid van herinnering en alledaagse momenten: beelden uit zijn jeugd, scènes uit het dagelijkse leven, uitgewerkt in symboliek en metaforen.
Zoals veel van zijn landgenoten draagt hij een grote fierheid in zich over zijn afkomst. Hij beschouwt de recente veranderingen in Syrië als een historisch keerpunt en als een moment van hoop en heropbouw.
Intussen bouwt Zacharia ook in België verder aan zijn leven. Hij voelt zich steeds meer thuis in Aarschot en sluit zich graag aan bij de groep lokale kunstenaars die de stad rijk is, waar hij stap voor stap zijn plaats vindt binnen een nieuwe artistieke gemeenschap.
Lorenzo Masoud (Venezuela)
Lorenzo behoort tot een Druzische familie. Zijn ouders emigreerden vanuit Syrië naar Venezuela, in een periode waarin het leven daar nog veel kansen bood. Enkele jaren geleden maakte Lorenzo samen met zijn vrouw opnieuw de stap naar emigratie, ditmaal van Venezuela naar België, waar ze een nieuw leven en een nieuwe toekomst opbouwden.
In zijn leven spelen meerdere passies een belangrijke rol. Op de eerste plaats staan zijn vrouw en kinderen, die hij met veel warmte omschrijft als zijn grootste rijkdom. Ze vormen een hecht gezin dat stevig geworteld is in Diest en omgeving.
Een tweede passie is koken. Lorenzo is een begaafd kok met een natuurlijke flair voor een multiculturele keuken. Die passie staat vandaag echter op een lager pitje door een oogaandoening die zijn zicht geleidelijk vernauwt, waardoor werken met hete potten en pannen te risicovol is geworden.
Zijn derde en meest blijvende passie is schilderen. In zijn werk laat hij zich leiden door dromen, symbolen en verbeelding, vaak met een speels en bijna kinderlijke verwondering. Het zijn beelden die doen denken aan de manier waarop kinderen de wereld ervaren: intuïtief, vrij en zonder angst om te verbeelden. “De kunst woont in de ogen van een kind,” zegt hij zelf.
We hopen dat Lorenzo, ondanks de uitdagingen die zijn gezondheid met zich meebrengt, nog lang de ruimte en kracht vindt om zijn artistieke wereld verder te blijven verkennen en vorm te geven.
Milica Jovanovic (Bosnië)
Milica Jovanović is geboren en opgegroeid in Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië, in het voormalige Joegoslavië. Na haar studies farmacie werkte ze enkele jaren als docent aan de universiteit van Sarajevo, tot de burgeroorlog uitbrak. Sarajevo bevond zich midden in het oorlogsgeweld. Milica moest er twee jaar zien te overleven in uiterst moeilijke en onmenselijke omstandigheden, tot ze op 34-jarige leeftijd kon vluchten naar België.
In België bouwde ze een nieuw leven op. Ze trouwde en kreeg twee kinderen. Ze leerde Nederlands en Frans en begon zich geleidelijk toe te leggen op kunst. Ze volgde een opleiding grafiek binnen het project Atelier met specialisatie graad in Keramiek.
Daar ligt vandaag haar grote artistieke focus. Werken met klei bood Milica in eerste instantie troost, een manier om de herinneringen aan de oorlog te verwerken en draaglijk te maken. Gaandeweg groeide het uit tot haar belangrijkste vorm van expressie. Haar emoties en gedachten vertaalt ze liever in vorm en kleur dan in woorden.
Haar keramisch werk omschrijft ze als sculpturaal, met organische vormen en matte, fluweelachtige glazuren. Die bijzondere textuur, bijna zijdeachtig in haar eigen woorden, is intussen een herkenbaar kenmerk van haar werk geworden. Het is het resultaat van jaren experimenteren en verfijnen, en vormt haar artistieke signatuur.
Milica is inmiddels al vijftien jaar actief als kunstenaar en stelde haar werk al op tal van plaatsen tentoon. Het is dan ook bijzonder dat haar werk deze keer in Aarschot te zien is.
Ainine (Algerije)
De uitzonderlijke werken van Ainine zijn zonder hindernissen van Rotterdam tot in Aarschot geraakt. Maar dat geldt niet voor de kunstenaar zelf: hij mag de grens niet over.
Ainine (67) is van Algerijnse afkomst en woont al meer dan de helft van zijn leven in Nederland. In Rotterdam is hij een bekende verschijning, niet in het minst dankzij zijn band met de Pauluskerk, waar hij zich thuis voelt. Die kerk is in Nederland een begrip en een belangrijk instituut dat al decennialang opkomt voor drugsverslaafden, mensen met psychische kwetsbaarheid, daklozen en niet-gedocumenteerde migranten.
Via de medewerkers van de Pauluskerk kwamen we in contact met Ainine, wellicht de enige kunstenaar die zijn werken tekent met een balpen als voornaamste instrument. Hij mag zich bovendien stadstekenaar van Rotterdam noemen, een titel die hem op het lijf geschreven is. Rotterdam is een stad met grote contrasten en armoede, waar meer dan 15% van de inwoners onder de armoedegrens leeft. Ainine behoort zelf tot die realiteit, en heeft die wereld jarenlang van binnenuit gekend.
In zijn tekeningen verbeeldt hij armoede, dakloosheid, honger en uitzichtloosheid. Hij toont de vluchteling langs de kant van de weg, de rij mensen die aanschuift aan de kerk, iemand die in een vuilnisbak zoekt naar eten, of de hond van een vriend als stille metgezel in een hard bestaan. Het zijn scènes die getuigen van een rauwe nabijheid tot het leven aan de rand van de samenleving.
Sommige van zijn werken zijn zo verfijnd uitgewerkt dat het nauwelijks te bevatten is dat ze met een eenvoudige balpen zijn getekend door een autodidact. Zijn werk getuigt van een uitzonderlijk observatievermogen en een indringende menselijke blik.
Wat is jouw droom, Ainine? …
I don't have one. Or rather, I don't have one anymore. When I arrived here 36 years ago, I had many, but they crumbled like snow in the sun.
I must clarify something: I didn't go into exile of my own free will; I was forced.
In the 1990s, an Islamist party (the FIS), frustrated at not having the power it had won at the ballot box, but which the government had overturned, triggered a civil war that left 250,000 dead.
They started first by killing all the elites: professors, actors, singers, artists, cartoonists, and so on. Since, after studying psychology, I chose to pursue art and was known for my portraits, I became a target. For extremists and their misinterpretations, drawing is forbidden in Islam.
One day, in the street, two individuals tried to assassinate me by shooting me several times, and it was only by a miracle that I escaped death that day. From that incident, I still have a bullet lodged in my left femur.
Knowing they wouldn't stop there and that my life was in danger, I reluctantly had to leave my country and my family. I headed for the Netherlands.
Why? For its art history and its great painters—Van Gogh, Vermeer, Rembrandt—names I knew and that made me dream. With my talent, « I already saw myself at the top of the Affiche »like Aznavour said.
With time, I think it was the stupidest decision I've ever made. Instead of glory, it was hell. Thirty-six years of hardship! I arrived in 1991, I was 30 years old, I'm 67 today and still undocumented. I can't go back, and I can't stay. A Kafkaesque situation.
Denk je dat dromen uitkomen Ainine?
I would answer with a quote I wrote some time ago to illustrate a drawing we did together with Paulus Kerk: you can not sell dreams to someone who has walked through nightmares.
Wat ga je doen als je morgen papieren krijgt, Ainine?
What if I get my papers tomorrow?
It will make my life a little simpler, and finally give me the feeling of existing.
At my age, the road isn't very long anymore, and it might also finally give me peace. Will I continue to draw? Without a doubt. And even with more pleasure. Will my drawings be different? Certainly, with normalcy and therefore a more relaxed mind, they will even be better.
Voilà my friends, I think I've answered some of your questions, but believe me, I'm not deluding myself anymore; having papers is beyond dreams for me, the realm of impossibility. But with this law looming on the horizon, making illegality punishable, (Ainine refereert naar een wetsontwerp in Nederland) the nightmare is likely to worsen.😁
Gebeurt er dan zo nu en dan toch eens geen mirakeltje? We hopen het zo.
Arsène Ondoa (Kameroen)
Arsène is ondertussen ruim vijf jaar in België en beschikt al enige tijd over de Belgische papieren. Hij verliet Kameroen zo’n zes jaar geleden als een eerder schuchtere jongeman. Wanneer hij over zijn reis vertelt, lijkt hij die ervaring telkens opnieuw te doorleven: de verwondering, maar ook de harde confrontaties met wat onderweg gebeurde. Het respect voor een sterke vrouw die met haar zes kinderen de tocht via Libië naar Europa ondernam, blijft hem bij. De oversteek over zee, in een overvolle boot, en de verhalen van verlies en redding hebben een blijvende indruk nagelaten. Ook de herinnering aan zijn moeder en het verdriet om een jeugdvriend die als sans-papiers in het conflict in Oekraïne om het leven kwam, blijven in zijn werk nazinderen.
Maar Arsène is nooit bitter, altijd met een glimlach op de mond. Vandaag maakt hij deel uit van een kleine groep krakers die een leegstaand hotel in Brussel bewonen. Geen luxe, maar een leefbare plek waar gewerkt wordt aan een nieuw begin. Kunst staat daarbij centraal: Arsène wil van schilderen zijn beroep maken.
Zijn werk draait vaak rond één terugkerend figuur: een personage met grote, holle ogen dat de wereld aanstaart. Een blik zonder oordeel, maar ook zonder houvast, doordrongen van tristesse. Een beeld dat tegelijk afstand en nabijheid oproept, en dat de kwetsbaarheid van het mens-zijn voelbaar maakt.